Błędy w tłumaczeniach mogą prowadzić do nieporozumień, strat finansowych i problemów prawnych. Ich skala zależy od rodzaju dokumentu, kontekstu i doświadczenia tłumacza. W przypadku materiałów urzędowych i prawnych nawet drobna nieścisłość może zmienić sens całego tekstu. Warto poznać najczęstsze błędy tłumaczeniowe i sposoby ich unikania.
Spis treści:
Czym są błędy tłumaczeniowe?
Błędy tłumaczeniowe to wszelkie niezgodności między oryginałem a przekładem, które mogą zniekształcać sens wypowiedzi, naruszać poprawność językową lub obniżać skuteczność komunikacji. Mogą obejmować pomyłki językowe i uchybienia dotyczące stylu, tonu, zgodności kulturowej, formatu, układu graficznego i właściwego zastosowania treści. Takie błędy mogą wynikać z niewłaściwego doboru słownictwa, braku spójności terminologicznej, nieprecyzyjnego odwzorowania realiów lub nieuwzględnienia specyficznych wymagań odbiorcy.
Krytyczne błędy w tłumaczeniach
Są to pomyłki o najwyższym stopniu wagi, które zakłócają przekaz oraz mogą skutkować poważnymi konsekwencjami finansowymi, prawnymi lub zdrowotnymi dla nadawcy i odbiorcy. Szczególnie niebezpieczne są one w dokumentach prawnych, medycznych i technicznych, gdzie każdy błąd może zmienić znaczenie kluczowych zapisów, wpłynąć na decyzje i prowadzić do poważnych sporów.
Błędne tłumaczenie nazw własnych i danych identyfikacyjnych
Obejmuje sytuacje, w których nazwy firm, instytucji, miejscowości, imiona i nazwiska lub inne elementy identyfikacyjne zostały przetłumaczone niepoprawnie, co może prowadzić do utraty tożsamości dokumentu lub błędnej identyfikacji podmiotów. Takie uchybienia mogą skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi, szczególnie w dokumentach urzędowych, umowach i aktach notarialnych.
Niewłaściwe odwzorowanie nazw, terminów lub elementów charakterystycznych dla kultury i języka docelowego
Dotyczy przekładu idiomów, przysłów, nazw geograficznych, marek i elementów kulturowych w sposób nieadekwatny, co może prowadzić do utraty sensu, humoru lub wartości symbolicznych oryginału.
Nieprawidłowe przełożenie terminologii medycznej
Polega na zastosowaniu niewłaściwych terminów lub jednostek w kontekście medycznym, co w przypadku dokumentacji pacjenta, zaleceń lekarskich i opisów procedur może mieć bezpośredni wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo odbiorcy.
Błędy w liczbach, jednostkach i datach
Wynikają z pomyłek w zapisie liczb, formatowaniu dat, użyciu nieprawidłowych jednostek miary lub ich przeliczaniu, co może skutkować błędnymi obliczeniami, terminami lub dawkowaniem.
Pominięcie klauzul i fragmentów o skutkach prawnych
Oznacza brak w przekładzie istotnych zapisów mających moc prawną, co może prowadzić do nieważności dokumentu lub sporów sądowych.
Błędy w tłumaczeniach sensu stricto
Obejmują one przede wszystkim uchybienia językowe i warsztatowe, które bezpośrednio naruszają pełną zgodność przekładu z oryginałem. Takie błędy powodują zniekształcenie sensu, utratę precyzji treści i obniżenie jakości komunikatu, a w konsekwencji mogą prowadzić do poważnych nieporozumień między stronami korzystającymi z dokumentu.
Kalki językowe i dosłowność
Obejmują przenoszenie dosłownego brzmienia struktur językowych z języka źródłowego, co często prowadzi do nienaturalnych i niezrozumiałych sformułowań w języku docelowym. Mogą zniekształcać sens wypowiedzi i sprawiać wrażenie braku biegłości tłumacza.
Nieprawidłowa terminologia branżowa
Polega na zastosowaniu niewłaściwych terminów lub pojęć specyficznych dla danej branży, co może wprowadzać w błąd i utrudniać prawidłową interpretację treści.
Błędy gramatyczne i fleksyjne
Dotyczą nieprawidłowej odmiany wyrazów, form czasowników, przypadków, liczby i rodzaju, co obniża poprawność językową przekładu i może wpływać na zrozumiałość tekstu.
Błędy składniowe i interpunkcyjne
Obejmują niewłaściwy szyk wyrazów w zdaniach, błędne stosowanie znaków lub brak przecinków i kropek w odpowiednich miejscach, co może zmieniać sens zdań lub utrudniać ich odbiór.
Niespójność terminologiczna w obrębie dokumentu
Występuje, gdy w jednym dokumencie używane są różne określenia dla tego samego pojęcia, co powoduje brak konsekwencji i może dezorientować odbiorcę.
Błędy w tłumaczeniach sensu largo
Dotyczą dostosowania przekładu do kontekstu wypowiedzi, profilu i oczekiwań odbiorcy oraz specyficznych realiów rynkowych. Obejmują sytuacje, w których tłumaczenie nie uwzględnia charakteru branży, lokalnych zwyczajów, tonu komunikacji i specyfiki kulturowej grupy docelowej. W praktyce często wynikają z niedopasowania komunikacyjnego, co może prowadzić do zniekształcenia przekazu lub utraty jego skuteczności.
Niedostosowanie stylu i tonu do odbiorcy
Odnosi się do sytuacji, w których sposób przekazu, poziom formalności lub użyty język nie odpowiadają oczekiwaniom i wrażliwości odbiorcy. Może to skutkować obniżeniem skuteczności komunikatu, a nawet jego całkowitym odrzuceniem przez grupę docelową.
Brak lokalizacji realiów i jednostek
Błąd ten polega na nieprzystosowaniu do standardów kraju odbiorcy. W projektach internetowych brak profesjonalnej lokalizacji stron oznacza pominięcie lokalnych form prezentacji treści. W branży gamingowej lokalizacja gier obejmuje dostosowanie grafik i odniesień kulturowych.
Nieuwzględnienie różnic kulturowych
Występuje, gdy tłumaczenie nie uwzględnia norm, wartości i kodów kulturowych obowiązujących w danej społeczności. Może to powodować niezrozumienie lub niezamierzone naruszenia.
Niewłaściwe formatowanie i układ dokumentu
Dotyczy sytuacji, w których struktura, wygląd lub organizacja tekstu różnią się od wymagań odbiorcy lub standardów branżowych. Niewłaściwy układ może utrudniać korzystanie z dokumentu.
Nadinterpretacje i dopiski tłumacza
Obejmują wprowadzanie do tekstu elementów, których nie było w oryginale, czyli komentarzy, objaśnień lub sugestii tłumacza. Takie działania mogą zniekształcać przekaz i zmieniać jego znaczenie.
Przyczyny błędów tłumaczeniowych
Najczęstsze przyczyny obejmują presję czasu, niepełny lub nieprecyzyjny brief, brak dostatecznego kontekstu, rezygnację z weryfikacji przez drugą osobę, ograniczoną znajomość specjalistycznej terminologii i brak nowoczesnych narzędzi wspierających proces tłumaczenia. Ryzyko popełnienia błędów znacząco wzrasta, gdy tłumacz nie korzysta z glosariuszy branżowych, a komunikacja z klientem jest niewystarczająca i nie obejmuje wyjaśnień merytorycznych i ustalenia preferencji stylistycznych.
Konsekwencje błędów tłumaczeniowych
Konsekwencje prawne błędów w tłumaczeniach mogą obejmować obniżenie wiarygodności marki, opóźnienia w realizacji projektów i dodatkowe koszty związane z koniecznością wprowadzenia korekt. W przypadku materiałów formalnych istnieje ryzyko roszczeń odszkodowawczych, a przy tłumaczeniach przysięgłych nawet konsekwencji dyscyplinarnych wobec tłumacza. Zmiana sensu w umowach, instrukcjach bezpieczeństwa lub dokumentacji medycznej może prowadzić do sporów prawnych i realnych szkód.
Najczęstsze błędy tłumaczeniowe – podsumowanie
Kluczowe grupy błędów obejmują krytyczne błędy zmieniające sens dokumentu, błędy sensu stricto naruszające poprawność językową i błędy sensu largo wynikające z braku dopasowania do kontekstu. Zapobiegając im warto przygotować jasny i kompletny brief, korzystać z glosariuszy i weryfikować tekst przez drugą osobę. Dodatkowym zabezpieczeniem są konsultacje z ekspertami i stała współpraca z profesjonalnym biurem tłumaczeń, które zapewnia najwyższe standardy jakości. W przypadku tłumaczeń poświadczonych niezbędne jest rygorystyczne przestrzeganie wymogów formalnych i pełne odwzorowanie treści oryginału.